08.08.08 – Przyczyny

Wojna w Gruzji

08.08.08

Przyczyny

Przebieg

Skutki

Wojna w Gruzji – Przyczyny

Pięciodniowa wojna w Gruzji, która rozegrała się w sierpniu 2008 roku, zmusiła opinię światową oraz rządy licznych państw do zredefiniowania swej postawy wobec Rosji. W następstwie tego w wielu materiałach prasowych pojawiła się teza o “nowej zimnej wojnie”, która może zapanować w relacjach między państwem Putina – Miedwiediewa, a szeroko rozumianym Zachodem, lub choćby częścią państw obejmowanych tym pojęciem. Z uwagi na znaczenie wydarzeń, które rozegrały się na Kaukazie, niezbędne jest – przed formułowaniem ocen – przeprowadzenie pogłębionej analizy tego, co w istocie wydarzyło się w ciągu owych kilku pamiętnych, letnich dni.

Tekst ukazał się w miesięczniku KOMANDOS (12/2008 i 01/2009; nr. 187 i 188). Autorem tekstu jest Krzysztof Kubiak

Gruzja ogłosiła niepodległość w 1990 roku, obierając jednocześnie kurs na pełne uniezależnienie się od Rosji. Odpowiedzią Moskwy było poparcie separatystycznych dążeń Abchazji i południowej Osetii, bytów politycznych będących autonomicznymi częściami Gruzji. Było to o było łatwe, że władzę w Tbilisi przejęli radykalni nacjonaliści ze Zwiadem Gamsahurdią na czele, którzy doprowadzili do odebrania obu tym obszarom statusu autonomicznego, jakim cieszyły się w czasach sowieckich.

W takiej sytuacji Abchazja ogłosiła niepodległość w 1992 roku i mimo gruzińskiej interwencji wojskowej zdołała, przy pomocy ochotniczych oddziałów rosyjskich Kozaków i wsparcia udzielonego przez Konfederację Górskich Narodów Kaukazu, utrzymać faktyczną niezależność . Oddziały gruzińskie zostały pobite i w 1993 r. wycofały się ze zrewoltowanych obszarów. Oznaczało to masowy exodus zamieszkujących Abchazje Gruzinów (liczba uchodźców sięgnęła 300 000). W 1994 roku, po przejęciu Władzy w Tbilisi przez Eduarda Szewardriadze, Gruzja wstąpiła do Wspólnoty Niepodległych Państw (WNO) i wyraziła zgodę na utworzenie na swoim terytorium trzech rosyjskich baz wojskowych oraz wprowadzenie do Abchazji wojsk rozjemczych WNP (głównie rosyjskich) i 150 obserwatorów ONZ (Misia Obserwacyjna Organizacji Narodów Zjednoczonych w Gruzji UNOMIG – United Nabons Observer Mission in Georgia). W tym samym roku zawarto porozumienie o przerwaniu ognia, nie udało się jednak wynegocjować warunków traktatu pokojowego. Gruzja oferowała Abchazji szeroką autonomię w ramach państwa federacyjnego, podczas gdy Abchazowie skłonni byli zaakceptować jedynie konfederację dwóch równorzędnych podmiotów. Po wojnie sierpniowej obie koncepcje już oczywiście nieaktualne.

Tendencje separatystyczne przejawiała również wchodząca w skład Gruzji południowa Osetia ciążącą ku Osetii Północnej, będącej częścią Federacji Rosyjskiej. 11 grudnia 1990 roku (w dwa dni po wyborze Gamsahurdii na urząd prezydenta) parlament gruziński zniósł status autonomiczny Osetii Południowej, a w dwóch centralnych rejonach Osetii (cchinwalskim i drawskim) wprowadzono stan wyjątkowy. Rozpoczęto też blokadę energetyczną zbuntowanej prowincji. Walki rozpoczęły się w styczniu 1991 roku i trwały do końca roku. Konwikt wygaszono 25 czerwca 1992 porozumieniem w Dagomysie podpisanym przez prezydenta Federacji Rosyjskiej Borysa Jelcyna i nowego prezydenta Gruzji Eduarda Szewerdnadzego.

Na mocy przyjętych wówczas w Osetii Południowej rozmieszczono siły pokojowe złożone z batalionów osetyjskiego, rosyjskiego i gruzińskiego. Ich dyslokacja pokrywała się linią przerwania ognia. Po ustabilizowaniu sytuacji Gruzja zaczęła zabiegać o ewakuację wojsk rosyjskich. W 1999 roku na stambulskim szczycie OBWE uzgodniono wycofanie sił rozjemczych WNP oraz zamknięcie ostatniej bazy w Gudaucie do 1 lipca 2001 roku. Ostatecznie Moskwa przekazała Gruzinom w zaplanowanym terminie bazę w Wazjani, ale Gudautu nie opuściła. Według strony rosyjskiej Gruzja nie zapewniła odpowiednich warunków gwarantujących bezpieczne wycofanie żołnierzy i broni z bazy. Ponadto baza została zablokowana przez abchaskich separatystów, którzy domagali się od Rosjan, żeby ci pozostali w bazie lub przekazali znajdujący się tam sprzęt wojskowy w ich ręce. Wobec powyższego Rosjanie stwierdzili, że ich wojska bę?dą mogły zacząć się wycofywać dopiero wówczas, gdy zostanie osiągnięte porozumienie między stroną gruzińską i abchaską. W październiku 2001 roku Gruzja dała Rosji trzy miesiące na wycofanie z regionu separatystycznej Abchazji sił pokojowych działających na podstawie mandatu Wspólnoty Niepodległych Państw, lecz na początku lutego 2002 r. prezydent Szewardnadze zaakceptował przedłużenie mandatu sił pokojowych do 1 lipca, a następnie był zmuszony przystać na dalszą ich obecność.

Względnie stabilna sytuacja w regionie utrzymała się do 2004 roku, kiedy to w wyniku pogorszenia relacji rosyjsko-gruzińskich (po wyborze Saakaszwilego na prezydenta Gruzji) zaczęły się sporadyczne incydenty zbrojne. W 2007 władze Gruzji zaproponowały utworzenie Autonomicznej Republiki Południowej Osetii wchodzącej, podobnie jak Adżaria, w skład Gruzji. W kwietniu 2007 parlament Gruzji powołał na terenie południowej Osetii ‘Tymczasową Administracje Południowej Osetii’.

Począwszy od stycznia roku 2008 sytuacja na linii demarkacyjnej między Gruzją a południowa Osetią zaczęła się z dużą dynamiką pogarszać, co należy traktować jako funkcję wzrostu napięcia w stosunkach między Tbilisi a Moskwą. To zaś było następstwem zderzenia interesów Rosji z aspiracjami Gruzji. Ambicją administracji Putina (Putina – Miedwiediewa) jest bowiem restytucja mocarstwowej pozycji Rosji, co wymaga utrzymania obszaru kaukaskiego w moskiewskiej strefie wpływów. Z kolei nowe władze Gruzji nie ukrywały, że ich strategicznym celem jest integracja z zachodnim systemem bezpieczeństwa zbiorowego poprzez członkostwo w NATO. Z uwagi na taką postawę Tbilisi Rosja rozpoczęła wobec niepokornego kraju ‘bliskiej zagranicy’ szantaż ekonomiczny, rozpoczynając bojkot gruzińskiego eksportu i wstrzymując dostawy energii elektrycznej. Wobec znikomej podatności władz gruzińskich na takie argumenty uruchomiono osetyjską ‘minę etniczną’, doprowadzając do eskalacji napięcia.

Zadanie to ułatwiło Moskwie proklamowanie niepodległości przez Kosowo 17 lutego 2008 roku. Przede wszystkim fakt ten i szybkie uznanie nowego państwa przez kilkadziesiąt krajów dostarczyło precedensu, który wykazał, że z dwóch pozostających w równowadze zasadniczych elementów powojennego ładu europejskiego zasady niezmienności granic oraz prawa narodów do samostanowienia ten pierwszy argument nie ma już mocy normy powszechnie obowiązującej. Europa dostarczyła więc Rosji argumentu w postaci precedensu ułatwiającego rozgrywanie kwestii mniejszości narodowych. Prócz tego postępowanie Zachodu było dla Moskwy bolesnym upokorzeniem, gdyż nie uwzględniono jej stanowiska. Uderzono też bezpośrednio w interes Serbii, będącej jej najwierniejszym bałkańskim aliantem. Był to niewątpliwie kolejny przejaw erozji pozycji Rosji w regionie i nie można czynnika tego nie uwzględniać przy ocenie sytuacji na Kaukazie. Do radykalizacji postaw obu stron przyczyniły sie tez bez wątpienia niejasne i z założenia kompromisowe postanowienia szczytu NATO obradującego w Bukareszcie w kwietniu 2008 roku. Z jednej strony został nadany wyraźny sygnał Ukrainie, a zwłaszcza Gruzji – mimo nieprzyjęcia Planu Działań na rzecz (Ich) Członkostwa – że Sojusz pozostaje dla obu państw otwarty, co wyrobiło w gruzińskiej elicie władzy przeświadczenie o uzyskaniu statusu państwa posiadającego szczególne związki z NATO; z drugiej zaś strony dla Rosji był to sygnał wskazujący ze jeżeli nie zostaną podjęte adekwatne do sytuacji działania, to Sojusz Północnoatlantycki ‘rozleje się’ niebawem na cały Kaukaz.

Siły zbrojne Gruzji liczyły około 26 000 szeregowych, podoficerów i szeregowych. Rezerwy mobilizacyjne szacowane były na około 100 000 ludzi (w tym około 20 000 w rezerwie zorganizowanej – Gwardii Narodowej). Według danych rosyjskich etat armii gruzińskiej liczył 26 902 stanowiska, w tym 19 411 oficerów, podoficerów i szeregowych zawodowych 6 843 podoficerów i szeregowych z poboru, 618 pracowników wojska.

Siły zbrojne przede wszystkim zaś wojska lądowe, przechodziła proces intensywnej rozbudowy i restrukturyzacji. Budżet wojskowy na rok 2007 wzrósł w porównaniu z rokiem 2002 czterdziestokrotnie (!) i wyniósł 599 mln USD, zaś wydatki wojskowe zaplanowane na rok 2008 wynieść miały 990 min USD. Gruzini kupowali duże ilości sprzętu wojskowego (głównie na Ukrainie, ale również w Turcji, w Bułgarii, w Polsce i innych krajach) oraz prowadzili ambitne programy modernizacyjne (na tym polu prym wiodły firmy izraelskie). Gruzini byli również beneficjantami amerykańskiej pomocy wojskowej, choć wydaje się, że miała ona największe znaczenie szczególnie w wymiarze szkoleniowym. Drugą, co do znaczenia i liczebności grupa zagranicznych instruktorów wojskowych byli Izraelczycy. Istotnym elementem gruzińskiego budżetu wojskowego były koszty osobowe. Dążąc do zbudowania sit operacyjnych złożonych z żołnierzy zawodowych wspartych jedynie ograniczonym kontyngentem poborowych, istotnie podwyższono pobory wojskowych profesjonalistów.

Tak znaczne środki przeznaczone na cele obronne wynikały z dwóch zasadniczych powodów. Przede wszystkim wraz z fundamentalną zmiana polityki państwa, która zaszła po ?rewolucji róż? Gruzja wyszła spod realizowanego w obszarze bezpieczeństwa swoistego rosyjskiego protektoratu. Konflikty zamrożone dotąd w wyniku obecności sil pokojowych WNP zaczęły się zaogniać, co uczyniło z gruzińskich sił zbrojnych element kluczowy dla utrzymania narodowej suwerenności. Władze w Tbilisi postrzegały ponadto armię jako ważny instrument manifestowania proatlantyckich i proeuropejskich aspiracji, a nawet czynnik zdolny do przyśpieszenia procesów integracyjnych. Stąd przykładowo obecność tak licznego kontyngentu gruzińskiego w Iraku.

Poza tym armia gruzińska w istocie wymagała po końcu ery Szewardnadzego bardzo poważnych nakładów, jeśli stać się miała efektywną siłą bojową. Były sowiecki minister spraw zagranicznych sprawujący urząd prezydenta Gruzji armii nie potrzebował, gdyż stabilność w regionie zapewniała Rosja, a ponadto jej się bał, bo stanowiła siłę zdolna do zagrożenia jego władzy. Stąd niedoinwestowanie sil zbrojnych idące w parze z rozbudową kontrolowanych przez zwolenników Szewardnadzego zwartych formacji w ramach Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

Wbrew potocznej opinii rozbudowa sił zbrojnych nie była zatem przejawem awanturnictwa gruzińskiego prezydenta, ale obiektywną koniecznością, choć oczywiście dzięki profesjonalizacji połączonej z odpowiednią polityką płacową Saakaszwili mógł w chwilach przesileń politycznych liczyć na wsparcie armii.

W ciągu czterech lat z niespójnej mozaiki oddziałów i pododdziałów oraz najrozmaitszych formacji ochotniczych udało się Gruzinom stworzyć względnie nowoczesne siły zbrojne. Zawodowe brygady operacyjne wojsk lądowych i siły specjalne prezentowały na poziomie pojedynczego żołnierza i drużyny – plutonu poziom wyszkolenia bojowego wyższy niż w armii rosyjskiej. Wydaje sie jednak, że niedostateczne znaczenie przykładano do szkolenia personelu broni technicznych (czołgiści, artylerzyści) oraz szkolenia w zakresie współdziałania. Nie zrealizowano ponadto w pełni przyjętego pod koniec 2004 roku programu szkolenia rezerw, co zaowocowało tym, iż powołane w trakcie trwania konfliktu uzupełnienia odbiegały znacznie poziomem umiejętności wojskowych od żołnierzy brygad liniowych, nie mówiąc już o ich bardzo niskim morale.

Gruzińskie lotnictwo aktywnie wspierało wojska lądowe w trakcie operacji zaczepnej, później jednak odgrywało już tytko marginalną rolę, w odróżnieniu od obrony przeciwlotniczej, która skutecznie ograniczała swobodę działań rosyjskiego lotnictwa. Siły morskie, wobec miażdżącej przewagi przeciwnika i zajęcia głównej bazy gruzińskiej floty w Poti stały od początku działań na straconej pozycji.

Obie separatystyczne republiki. które wypowiedziały posłuszeństwo Tbilisi, zorganizowały narodowe siły zbrojne. Wywodzą się one z formacji ochotniczych tworzonych w czasie walk i zrzuconych władzy gruzińskiej na początku lat dziewięćdziesiątych. W sierpniu 2008 roku armia południowej Osetii składała się z sześciu batalionów piechoty, dwóch kompanii czołgów, dwóch dywizjonów artylerii i baterii przeciwlotniczej. Łącznie było to około 3 000 żołnierzy (przy populacji Osetii liczącej około 100 000 ludzi utrzymanie wojska o takiej liczebności jest znacznym wyzwaniem). Rezerwy mobilizacyjne szacowano na 14 – 15 000 ludzi. Sprzęt ciężki stanowiło około 30 czołgów (T-55 i T-72), do 50 bojowych wozów piechoty i transporterów opancerzonych, 40 dział polowych i 10 wyrzutni niekierowanych pocisków rakietowych. Jedynymi statkami powietrznymi były trzy śmigłowce Mi-8. Osetia była całkowicie uzależniona od rosyjskich dostaw uzbrojenia i wyposażenia, a doradcy i instruktorzy rosyjscy odgrywali zasadniczą role w szkoleniu sił zbrojnych.

Siły zbrojne Abchazji składały sie z trzech brygad piechoty, pułku artylerii, batalion rozpoznawczy, batalion piechoty górskiej, batalion inżynieryjny, batalion przeciwlotniczy łącznie około 5 000 żołnierzy (przy populacji liczącej około 250 000 osób). Rezerwa szacowana jest na 20 000 – 30 000 ludzi. Sprzęt ciężki to 50 czołgów, 80 bojowych wozów piechoty, 130 dział i wyrzutni niekierowanych pocisków rakietowych. Zalążkowe siły powietrzne posiadały dwa samoloty szturmowe Su-25, dwa szkolno-bojowe L-39 oraz kilka śmigłowców. Abchazja stworzyła ponadto siły morskie dysponujące kilkudziesięcioma lekkimi jednostkami wyposażonymi w broń strzelecką, wyrzutnie niekierowanych pocisków rakietowych.

Rosja przeprowadziła interwencję w Gruzji siłami Północnokaukaskiego Okręgu Wojskowego, którego dowództwo dyslokowane jest w Rostowie nad Donem. Okręg wojskowy to w rosyjskim modelu zarządzania siłami zbrojnymi struktura administracyjno-operacyjna. W przypadku Okręgu Północnokaukaskiego, na terytorium którego stacjonują cztery wielkie jednostki szczebla dywizji (19 DZmech, 42 DZmech 20. DZmech Gwardii oraz 7. DPD), elementy operacyjne to Grupa Wojsk Rosyjskich na Zakaukaziu (odpowiedzialna m.in. za okupację i prowadzenie działań pacyfikacyjnych w Czeczenii) oraz 58. Armia (dowództwo we Władykaukazie).

Zgrupowanie operacyjne, wydzielone do działań przeciwko Gruzji zorganizowano na bazie jednostek 58 Armii. W jego skład weszła większość sił 19 DZmech. Siły wzmocnienia wydzieliły m.in 42. DP(71. pp z czeczeńskiej Charkały), 136. BZmech Gwardii (z Bujnakska), 76. DPD (z Pskowa), 98. DPD (z Iwanowa). Do działań wprowadzono ponadto dwa bataliony specjalnego przeznaczenia wywiadu wojskowego (GRU): Wostok i Zapad które zostały przerzucone z Czeczenii (w obu z nich, prócz Rosjan, pełnią służbę Czeczeni wierni Moskwie, zwany od nazwiska promoskiewskiego prezydenta republiki kadyrowcami) i pododdziały 45. samodzielnego pułku rozpoznawczego (z Moskiewskiego Okręgu Wojskowego). Flota Czarnomorska wsparła operację 810 pułkiem piechoty morskiej przerzuconym do abchaskiego Suchumi z Noworosyjska. Liczebność rosyjskich sił lądowych rzuconych przeciw Gruzji nie przekraczała zapewne 25 000 żołnierzy, wspartych przez 150-200 czołgów, do 700 bojowych wozów piechoty i transporterów opancerzonych, około 1 000 dział i wyrzutni niekierowanych pocisków rakietowych.

Wsparcie lotnicze zapewniała wojskom lądowym również wchodząca w skład Połnocnokaukaskiego Okręgu Wojskowego 4. Armia Lotnicza. Dysponowała ona 460 samolotami (zorganizowanymi w korpus lotnictwa myśliwskiego – samoloty Mig-29 i Su-27, dywizję lotnictwa szturmowego – Su-25, L-39, dywizję lotnictwa bombowego – Su-24 i pułk rozpoznawczy – Su-24), 50 śmigłowcami oraz 130 rakietowymi zestawami przeciwlotniczymi. W trakcie działań 4 armia lotnicza otrzymała wsparcie w postaci par samolotów specjalistycznych, takich jak: maszyny wczesnego wykrywania (A-50), bombowce (Tu-22M3), czy rozpoznawcze (Tu-22MR).

Flota Czarnomorska wyprowadzka na morze w zasadzie wszystkie okręty znajdujące się w kampanii, z czego w pobliżu wybrzeży Gruzji operowała grupa bojowa złożona z krążownika Moskwa, niszczyciel Smietliwyj, korwety Miraż, Suzdalec, Kasimow oraz duże okręty desantowe Cezar Kunikow i Saratow (z pododdziałami 810. pułku piechoty morskiej na pokładach).


Siły zbrojne Gruzji (1 sierpnia 1989)

Wojska lądowe – 18 500 żołnierzy
– 1. Brygada Piechoty (Waziani koło Tbilisi): 111 telabiński batalion piechoty;
– 113 szawnabadzki batalion piechoty, 116 saczcherski batalion piechoty górskiej, batalion czołgów, łącznie około 3 000 żołnierzy, 2 000 żołnierzy 1. Brygady przebywało w Iraku, do kraju przerzucono ich amerykańskimi samolotami transportowymi dopiero 10-11 sierpnia;
– 2. Brygada Piechoty (Kutaisi): 21, 22, 23 i 24 batalion piechoty (24 bp znajdował się prawdopodobnie w fazie formowania);
– 3. Brygada Piechoty (Gori): 31, 32, 33 i 34 batalion piechoty;
– 4. Brygada Piechoty (Tbilisi), trzy bataliony piechoty (41, 42, 43), batalion zmotoryzowany, złożona z byłych żołnierzy wojsk wewnętrznych, w większości weteranów wojen abchaskich;
– 5. Brygada Piechoty (Senaki): wstępna faza organizacji;
– Samodzielna Brygada Artylerii (Achalciche): trzy dywizjony artylerii lufowej, dywizjon wyrzutni niekierowanych pocisków rakietowych;
– Brygada Inżynieryjna (Adlia);
– Samodzielny batalion lekkiej piechoty (Idalia);
– Samodzielny batalion czołgów (Gori);
– Samodzielny batalion przeciwlotniczy (Kutaisi);
– Batalion łączności (Saguramo);
– Batalion rozpoznania technicznego (Kobuleti);
– Batalion żandarmerii wojskowej (Tbilisi);
– Batalion medyczny

Sprzęt: czołgi podstawowe: T-72 – 140-160, T-55 –  30; bojowe wozy piechoty i transportery opancerzone: BMP-1 – 80 (część przezbrojonych w 30 mm armaty), BMP-2 – 58, BTR-80 – 21, MT-LB – 64, Otokar Cobra – 100; armaty, haubice i moździerze powyżej kalibru 100 mm: 152 mm A36 Giatsint-B – 12, 152 mm 2A65 Msta-B – 18, 130 mm D-30 – 100, 203 mm 2S7 Pion – 1, 152 mm 2S19 Msta-S – 3, 152 mm 2S3 Akacja – 13, 152 mm VZ 77 Dana – 24, 120 mm moździerze – 44; wyrzutnie niekierowanych pocisków rakietowych: 122 mm RM-70 – 6, 122 mm BM-21 Grad – 16, 122 mm LAR-160 – 15; moździerze 120 mm.

1, 2 i 3 BP przeszły pełen cykl szkoleniowy prowadzony pod nadzorem amerykańskich instruktorów. Tym nie mniej poziom gotowości 3 BP uważany był za niższy niż w przypadku dwóch pierwszych związków taktycznych.

Pododdziały specjalne (w tym lekka piechota)zgrupowane zostały w grupie (brygadzie) podległej bezpośrednio Ministrowi Obrony (łącznie około 1 500 żołnierzy).

Wojska lotnicze i obrony powietrznej:
– Samodzielny dywizjon przeciwlotniczy (Kutaisi);
– Eskadra szturmowa;
– Eskadra śmigłowców bojowych;
– Baza lotnicza Kutaisi;
– Baza lotnicza Marnieuli;
– Baza lotnicza Kapitmari.

Sprzęt: samoloty: Su-25 – 10-12 (część zmodernizowana przez izraelską firmę Elbit),

MiG-23 – 4, MiG-21 – 2, Jak-52 – 4, L-29 Delfin – 4, L-159 – 4, An-2 – 6, śmigłowce: Mi-24 – 10, Mi-8 – 21, Mi-14 – 2, Mi-2 – 2, UH-1 – 6, uzbrojenie obrony przeciwlotniczej: Grom, Strzała 2, Igła – 300, Strzała 10 – 40, S-125 Newa – 8, Buk-1M – 6-8, ZSU-23-4 – 35, ZU-23-2 – 40, S-60 – 15.

Marynarka wojenna

Bazy: Poti, Batumi.

– ścigacze rakietowe: Dioscuria (ex-Ippopliarchos Batsis, francuski typ Combattante, uzyskany w 2004 roku od Grecji) i Tbilisi (ex-Konotop, ex-R 15, uzyskany w 1999 roku od Ukrainy);
– jednostki patrolowe: Batumi (ex-PSKR-648, sowiecki projekt 205 P uzyskany od Ukrainy), nden i Mestia (ex-Lindos i ex-Dilos uzyskane od Grecji), Akhemata (sowiecki projekt 368P), Kutaisi (ex-AB 30, uzyskany od Turcji), kutry patrolowe o numerach 10, 12, 14 i 16 oraz uzbrojony trawler rybacki Gantiadi;
– jednostki desantowe: dwa byłe bułgarskie okręty desantowe noszące obecnie nazwy Guria i Atia oraz dwa kutry desantowe;
– jednostki pomocnicze: kuter nurkowy, jednostka pożarnicza i holownik;
– straż wybrzeża: dwa okręty i 24 kutry patrolowe (jednostką flagową był Ayeti, ex-Minden, były niemiecki trałowiec typu Linden, drugim okręt patrolowy był Georgy Toreli sowieckiego typu 250P.
Formacje Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

– Milicja i Służba ochrony granicy – około 32 400 funkcjonariuszy i żołnierzy, w składzie służby ochrony granicy pododdział specjalnego przeznaczenia Gia Gulua – 250 żołnierzy i pododział antyterrorystyczny Omega – 300 żołnierzy.
– Specjalna służba ochrony państwa – 3 300 funkcjonariuszy (w tym integralny pododdział specjalnego przeznaczenia).

Organizacje paramilitarne

– Mkhodrioni (Korpus Ratowniczy Mkhedrioni) – organizacja powstała w 1990 roku, jej członkowie brali udział w obu wojnach abchaskich i wojnie osetyjskiej, w 1995 roku oficjalnie rozwiązana, później pod kontrolą MSW, po rozwinięciu około 5 000 lekko uzbrojonych bojowników;
– Tetri Logioni (Biały Legion) – organizacja powstała z inspiracji struktur państwa w 1996 roku, skupiająca głównie emigrantów z Abchazji, 300 – 500 lekko uzbrojonych bojowników; formalnie uznaje zwierzchność rezydującej w Tbilisi Rady Najwyższej Abchazji na uchodźstwie;
– Leśni Bracia – liczące około 400 bojowników oddziały złożone głównie z uchodźców z Abchazji i Osetii Południowej;
– Samoobrona lokalna gruzińskich enklaw w Osetii Południowej – około 500 ochotników uzbrojonych w broń strzelecką i moździerze, według publikacji rosyjskich w enklawach przebywali również żołnierze amerykańscy prowadzący rozpoznanie radioelektroniczne;
– Czeczeńcy – według publikacji rosyjskich rząd Gruzji przyjął na służbę około 3 000 bojowników czeczeńskich pierwotnie przebywających w wąwozie Pankisi, którzy jakoby mieli być traktowani jako formacja specjalnego przeznaczenia gotowa do podjęcia działań bądź to w Czeczenii, bądź na innych obszarach Federacji Rosyjskiej. Obecnie informacje te trudno zweryfikować.